Maka akkullei rekayasa genetika angngerang ammotere kastanye amerika?

Riolo garring angngancuruki kira-kira 3 miliar yareka labbi garring, anne poko kayua nabantui ambangung amerika industri. Untu' ampa'jari ammotere' kalompoangna ke'nanga, paralluki' antarimai siagang ampakabajiki alam.
Ri taung 1989, Herbert Darling anggappai pa'kio': Se're pa'buru' napauangi angkanaya nia'mo nabuntulu' poko' kastanye tinggi ri Amerika ri tampa'na Darling ri Lembah Zor ri New York barat. Darling naisse'i angkua kastanye iami antu se're poko' kaminang parallu ri anjo tampaka. Ia to'ji naisse'i angkua jamur yang akkulle ambunoi sanna'mi na ancuru' anjo spesies labbi se're abad siagang sitangnga. Ri wattu nalangngere laporanna paburua ri sesena anciniki kastanye attallasaka, batang kastanyea rua bangkeng lantangna siagang narapi bangunang lima lantai, ia ragu-ragu. “Inakke tena ku yakin punna inakke tappaka ia naisse apa anjo,” nakanamo Darling.
Ri wattu nabuntulu darling anjo poko kayua, sangkammai anciniki tau mitos. Nakana: “Anne sanna' lurusna siagang sukku'na untu' appare' spesimen-sanna' baji'na.” Mingka Darling nacini to'ji anjo poko' kayua matemi. Battu ri pammulang taung 1900-an, ia ni serang ri epidemi yang sama, yang diperkirakan telah menyebabkan 3 miliar atau lebih kematian dari penyakit seperti itu. anne iami antu garring uru-uru nipantama ri rupa tau yang sanna ancuruki poko kayu ri sejarah modern. Darling na pikkiri, punna anre' na'kulle ampasalamaki anjo poko' kayua, ia akkullei ampasalamaki binena. Se'reji bawang masala: anjo poko'a tena apa-apa nagaukang nasaba' tena poko' kastanye maraeng ri ampi'na akkullea ampa'jari serbuk.
Darling iami antu insinyur yang ammake cara insinyur untuk ampa'le'baki masalah. Ri bulang annang ribokoangna, ri wattu bunga-bunga kuning pute tassiara ri kanopi poko kayua, Darling naisi amunisi tembakan siagang bubuk tembakan, ia niaka nialle battu ri bunga-bunga burakne poko kayu kastanye maraeng ia lebaka napilajari, nampa alampa mange ri wara. Anjo wattua sitangnga jammi. Ia antembaki anjo poko kayua battu ri helikopter ni sewaya. (Ia anggaukangi perusahaang konstruksi sukses yang akkulle a'bayara sanna'.) Anne usahaya anre' na'kulle. Taung ribokoangna, Darling ancobai pole. Anne kamma, ia siagang ana'na na sere perancah mange ri kastanye ri coppo'na buluka siagang ambangung pa'dongkokang tinggina 80 bangkeng labbi rua minggu. Sayangku nai ri kanopi siagang na gosok bunga-bungaya siagang bunga-bunga sangkamma cacing ri poko kayu kastanye maraenga.
Ri wattu timoroka, tangke-tangke poko'na Darling appa'nia' poko'-poko' nitongko' siagang duri-duri a'ra'. Anjo duri-duria sanna kapalana siagang tarangna sa'genna akkullei ni anggap kaktus. Panenna tena na tinggi, rie' kira-kira 100 kacang, mingka Darling nia'mo natannang siagang napinra panrannuang. Ia siagang sitau agangna a'hubbungi tongi Charles Maynard siagang William Powell, rua ahli genetika poko' ri Universitas Negeri New York School of Environmental Science and Forestry ri Syracuse (Chuck siagang Bill matei). Anne kamma appakkaramulami proyek penelitian kastanye anggaranna rie' anjoreng. Darling assarei ke kastanye siagang akkuta'nang ri tau caraddeka punna akkullei ke'nanga ampakei untu' angngerang ammotere'. Darling angkana: “Anne sanna' baji'na.” “Sikontu Amerika Serikat bageang timboro.” Mingka, pirangalloang taung ribokoanganna, poko'na tonji mate.
Battu ri tau eropa appakkaramula ammantang ri amerika utara, carita ri sesena romang benua sanna'mi rugi. Mingka, proposalna Darling kamma-kamma anne ni anggap ri tau jaia sala se're peluang kaminang baji' untu' appakkaramula ampakabajiki carita – ri pa'mulaang taunga, Templeton World Charity Foundation napadongko' Maynard siagang Powell's Proyekna assarei se're bageang lompo battu ri sejarahna, siagang anne usahaya akkullei nabongkara' operasi ca'di-ca'dia ia anggaranna la'bi $3 juta. iami antu hadia kaminang lompo lebba ni sumbangan mange ri universitas. Penelitian ahli genetika napassai ahli lingkungang untu' angngewai prospek ri cara beru siagang kadang-kadang tena na nyaman, iamintu ampakabajiki lino alamia tena naparallu battuangna ammotere' mange ri taman eden yang utuh. Mingka, anjo akkullei battuangna antarimai peran yang lebba nialle: insinyur battu ri sikontu apa-apaya pantaranganna alam.
Daun kastanye lantang siagang bergigi, siagang nicini sangkamma rua gergaji eja caik ni pasisambung ammotere mange ri urat tangnga daun. Ri se'reang cappa, rua daun nipasisambungi siagang batang. Ri cappa maraenga, ke’nanga a’bentu’ cappa’ tarang, ia biasaya nibengkok mange ri sa’ri. Bentuk yang tidak terduga ini memotong gunung hijau dan pasi yang tenang di romana, dan reverie luar biasa pejalan kaki membangkitkan perhatian orang-orang, mengingatkan kepada perjalanan mereka melalui roman yang sebelumnya memiliki banyak pokok kuat.
Battu ri sastra siagang ingatanji bawang akkulle nipahang baji-baji anjo poko'-pokoka. Lucille Griffin, direktur eksekutif American Chestnut Collaborator Foundation, riolo antulisiki angkanaya anjoreng lanuciniki kastanye sanna' kalumanynyanna sa'genna ri wattu musim semi, bunga-bunga berkrim siagang linier ri poko' kayua “sangkamma bombang berbusa a'gulung-gulung ri lereng buluka”, angngerang mange ri pangngu'rangina amma'nu. Ri wattu timoroka, anjo poko' kayua la'le'ba'mi pole, anne wattua siagang sanna'mi sanna'na. “Ri wattu kastanye a'bakka', inakke ampasse'rei sitangnga bushel ri wattu dinging,” Thoreau sanna' rannuna antulisiki ri “Walden.” “Ri musim anjo, sanna' rannuna a'jappa-jappa ri romang kastanye tenaya pa'le'ba'na ri Lincoln anjo wattua.”
Kastanye sanna' akkulle ni patappa'. Tena nasangkamma poko kayu oak yang hanya menurunkan jeruk dalam beberapa tahun, poko kayu kastanye menghasilkan banyak tanaman kacang setiap musim gugur. Kastanye gampang tongi ni cerna: akkullei nu kupas siagang nukanre manna. (Cobai pakei acorn yang kaya tanin-yareka teako gaukangi.) Sikontu tau angnganre kastanye: rusa, tupai, beruang, jangang-jangang, tau. Sikamma pajama kokoa nalappassang bawi na siagang natambai gassinga ri romanga. Ri wattu natal, kereta api rassia kayu kastanye a'lette battu ri buluka mange ri kotaya. kamma, anjo ke'nanga memang ni tunui ri api unggun. “Nikana ri se'reang tampa', pajama kokoa labbi jai wassele'na battu ri pa'balukang kastanye naia wassele' pa'tanenga maraengannaya,” kammami anjo kananna William L. Bray, dekan maka se're ri sikolaya tampa'na Maynard siagang Powell anjama ribokoangna. Ni tulisi ri taung 1915. Iamintu poko'na tau jaia, loheangna attimbo ri romanga.
ia to'ji assarei labbi battu ri kanre bawang. Poko kastanye akkullei nai' 120 bangkeng, siagang 50 bangkeng uru-uruna tena na niganggu ri tangke-tangke yareka simpul. anne iami antu so'na tukang kayua. Manna teai kayu kaminang ga'gaya siagang kaminang gassinga, mingka sanna' linta'na attimbo, labbi-labbinna punna a'bakka' poleang ribokoangna nikanre siagang tena na labu. Nasaba daya tahan ikatan kereta api siagang tiang telepon na labbiangngangi estetika, Chestnut nabantui ambangung amerika industri. Massebbu lumbung, kabin siagang gereja nipare battu ri kayu kastanye nia ija ammenteng; se're panulis ri taung 1915 na perkirakan angkua anne spesies poko kayu kaminang ni tebang ri amerika serikat.
Ri se'reang bageang timboro-poko'-poko'a battu ri Mississippi mange ri Maine, siagang battu ri biring tamparang Atlantik mange ri Binanga Mississippi-kastanye iami antu sala se'renna. Mingka ri Appalachians, iami antu poko kayu lompo. Milyaran kayu kastanye ammantang ri anne buluka.
Anne cocoki punna Fusarium wilt uru-uruna ammumba ri New York, iami antu pakkebuka mange ri tau jaia Amerika. Ri taung 1904, infeksi aneh ni gappai ri kuli kayu kastanye yang terancam punah di kebun binatang bronx. Sikamma tau ansalidikia sanna' linta'na napattantu angkua anjo jamur nu'kullea a'jari garring bakteri (nampa nikana Cryphonectria parasitica) battui ri poko'-poko' jepang ni impor ri taung 1876. (Biasana rie' wattu ri alla'na pa'nassaang se'rea spesies siagang pa'gappaang masala nu'kullea nicini'.)
Tena nasallo tau ri siapa area negara bageang na laporo poko kayu mate. Ri taung 1906, William A. Murrill, ahli mikologi ri Kebun Raya New York, napasulu artikel ilmiah maka se're ri sesena garringa. Muriel napaui angkua anne jamur ajari infeksi lepuh coklat kekuningan ri kulina poko kastanye, na kala'busanna a'jari tangkasa ri tammulilina batangna. Punna nutrisi siagang je'ne' anre'mo na'kulle a'lo'loro' nai' naung ri pembuluh kulit kayua irawanganna kulit kayua, yangasenna irate ri cincin kamateanga lamate.
Sipa'rua tau anre' na'kulle a'bayang-yareka anre' naero' tau maraeng a'bayang-se're poko' kayu nu lanynya' battu ri romanga. Ri taung 1911, Sober Paragon Chestnut Farm, se're perusahaang TK ri Pennsylvania, natappa' angkua anjo garringa “labbi battu ri pa'risi'na.” Eksistensi jangka lantang wartawan yang tidak bertanggung jawab. Anjo kokoa nitutui ri taung 1913. Rua taung allaloa, Pennsylvania napasse'rei komite garring kastanye, nisare koasa untu' ammake US$275.000 (se're doe' lompo ri wattu anjo), siagang napa'la'bangi se're paket koasa untu' angngalle langkah-langkah untu' angngewai anne pa'risika, kammayatompa ha' untu' angngancuruki poko'-poko' ri butta pribadi. Ahli patologi na sarankangi sollanna ni pasulu ngasengi poko kayu kastanye ri laleng siapa are mil battu ri dallekanna infeksi utama untuk ampa nia efek pencegahan api. Mingka ternyata anne jamur akkullei a'lumpa' mange ri poko'-poko' tenaya na infeksi, siagang spora na infeksi ri anging, jangang-jangang, olo'-olo' siagang tau. Anjo rancanaya ni bokoimi.
Ri taung 1940, sanna' tena kastanye lompo ni infeksi. Anne alloa, nilaina miliaran dolar lebaki nikanre. Nasaba fusarium wilt takkulleai attahang ri buttaya, aka' kastanye tulusu' attimbo, siagang labbi 400 juta battu ri ke'nanga tuli ammantang ri romanga. Mingka, Fusarium wilt anggappai tampa pammolikang ri poko kayu oak tampana ammantang tena na appabattu karugiang lompo mange ri inangna. battu anjoreng, sanna' linta'na a'la'bang mange ri tunas kastanye beru siagang antunrungi ammotere' ri buttaya, biasana sallo riolo ri tenanapa narapi' tahap bunga.
Industri kayu anggappai alternatif: ek, pinus, kenari, siagang abu. Penyamakan, industri lompo maraeng yang a'gandeng ri poko' kastanye, a'lette'mi mange ri agen penyamakan sintetis. Untuk lohe pajama koko kasi-asi, tena apa-apa akkulle nipinra: tena poko asli maraeng assarei pajama koko siagang olo-olona siagang kalori siagang protein gratis, akkulle ni patappa siagang jai. Chestnut blight akkullei nikana ampa'le'baki praktek biasana Appalachians' pertanian swasembada, ampassai tau niaka ri anjo tampaka untu' a'pile: antama' ri tambang batubara iareka a'lette'. Sejarawan Donald Davis antulisiki ri taung 2005: “Lanri matena kastanye, sikontu linoa matemi, ampa’le’baki kabiasang attallasa’ niaka ri bulu’-bulu’ Appalachian la’bi ri appa’ abad.”
Powell lompo bellai battu ri Appalachian siagang kastanye. Manggena anjama ri angkatan udara siagang aletteki mange ri kaluargana: Indiana, Florida, Jerman, siagang pantai timur Maryland. Manna pole na anjamai ri New York, bicaranna na pertahankangi keterbukaan Midwest siagang bias halus mingka akkulle ni cini' ri Selatan. Sipa'na sederhana siagang gaya pa'jaitanna sederhana a'samaturu', a'pa'piitteang jeans siagang rotasi baju kotak-kotak sanna' tena pa'le'ba'na. Interjeksi favoritna iamintu “wow”.
Powell a'rancana a'jari dokter hewan sanggenna profesor genetika a'janji mange ri ia panrannuang pertaniang beru, la'bi ga'gai berdasarkan poko'-poko' nipinra genetika nu'kullea appa'nia' kemampuan pencegahan serangga siagang garring. “Kupikkiriki, wow, tena na baji’ appare’ poko’-poko’ akkullea anjagai kalenna battu ri hama, siagang tena naparallu nusemprot pestisida ri ia?” Powell angkana. “Tantu, lino maraenga tena na amminawang ri pikkirang yang sama.”
Ri wattu Powell battu ri sikola pascasarjana Universitas Negeri Utah ri taung 1983, ia tena na rugi. Mingka, ia kebetulan antama ri laboratorium ahli biologi, siagang ia anjamai virus yang akkulle ampa'jari lammai jamur blight. Usahana ke'nanga untu' ampakei anne virusa tena na'lampa baji': tena na'la'bang battu ri poko' mange ri poko' kayu kale-kalenna, jari musti nipa'se'rei untu' puluhang rupanna jamur. Manna mamo kamma anjo, Powell terpesona ri carita poko kayu lompo tu'guru' siagang assarei solusi ilmiah untu' kajariangna kasalang tragis nigaukanga ri rupataua. Nakana: “Lanri kurangna pangatoroang barang-barangta a’lette’-letteka ri sikontu linoa, tena nasingara’ki angngerang patogen.” “Kupikkiriki: Wow, anne sanna' menarikna. Nia' kasampatang untu' angngerang ammotere'.”
Powell teai usaha maka se're untu' ampa'lanynya'i karugiang. Punna lebba ni singara angkua kastanye amerika anre' na'kulle, USDA ancobai a'lamung poko' kastanye cina, se're sepupu yang labbi tahang ri layu, untu' ampahangi maka anne spesies a'kulle ansambeangi kastanye amerika. Mingka, kastanye sanna'i attimbo mange ri pantarang, siagang sanna'i sangkamma poko' rappo naia poko' rappo. Kerdil kerdil ri romanga ri poko ek siagang raksasa amerika maraengannaya. Pa'bakka'na ke'nanga ni halangi, iareka mateji ke'nanga. Sikamma tau caraddeka ancobai tongi ampa'jari kastanye battu ri amerika serikat siagang cina sipa'rua, na sanna' ero'na ampa'jari poko' kayu siagang sipa' baji'na ruaya. Usahana pammarenta anre' na'kulle siagang nibokoi.
Powell a'le'basa' anjama ri Universitas Negeri New York Sekolah Ilmu Lingkungan Hidup siagang Kehutanan, na anjoremmi assibuntulu' siagang Chuck Maynard, ahli genetika a'lamung poko' ri laboratorium. Siapa are taung allaloa, sikamma tau caraddeka appaentengi jaringan tanaman nipinra genetik maka se're-natambai gen nu akkullea ampa'jari resistensi antibiotik mange ri tembakau untuk demonstrasi teknis naia untu' pa'pakeang komersial. Maynard (Maynard) appakkaramulami a'dakka ri teknologi beru, ri wattu a'boya teknologi a'matu-matu nu'kullea nipake. Anjo wattua, Darling nia siapa are bine siagang tantangan: ampakabajiki kastanye amerika.
Ri laleng sisa'bu taung praktek pa'bakka'na poko'-poko' tradisional, pa'tanenga (siagang ilmuwan beru) a'silang-silang varietas siagang sipa'-sipa' nu nikanre. Nampa, gen-gen a'campuru secara alami, siagang tau ammile campurang yang menjanjikan untuk kualitas tinggi-lompo, rappo yang lebih nyaman atau ketahanan penyakit. Biasana, parallui siapa are generasi untu' appa'nia' se're barang. anne prosesna lambat siagang sike'de' appakalingu. Darling a'kuta'nang punna anne caraya akkullei appa'nia' poko' kayu sanna' baji'na sangkamma sipa' liara'na. Nakana ri nakke: “Kupikkiriki angkanaya akkullei nigaukang bajikangngang.”
Rekayasa genetika battuanna kontrol lompo: manna pole gen tertentu battu ri spesies yang tena na sicoco, akkullei nipile untuk tujuan tertentu siagang nipantamaki ri genom organisme maraeng. (Organisme siagang gen battu ri spesies maraeng “nipinra secara genetik.” Ri allo-allo ribokoanganna, ilmuwan le’ba’mi appaenteng teknik untu’ langsung angngukiri’ genom organisme target.) Anne teknologia a’janji presisi siagang kacapatanna tenayapa nale’ba’ kajariang riolo. Powell natappa angkua anne sanna cocokna untuk kastanye amerika, ia nikana “pohon yang hampir sempurna”- kuat, tinggi, siagang kaya ri sumber kanre, naparalluangi bawang koreksi yang sanna spesifik: ketahanan terhadap bakteri blight.
Sayang setuju. Nakana: “Ikatte musti nia insinyur ri bisnista.” battu ri konstruksi mange ri konstruksi anne iami antu se're otomatisasi.
Powell siagang Maynard na perkirakan angkua akkullei sampulo taung untu amboyai gen yang assarei resistensi, ampaentengi teknologi untu antambai mange ri genom kastanye, nampa na pa'bakka. “Ikatte poro a'tebakji,” nakanamo Powell. "Tena tau nia genna akkullea ampa'jari resistensi jamur. Ikatte memang appakkaramula battu ri tampa' kosong."
Darling appala dukungang battu ri American Chestnut Foundation, se're organisasi nirlaba nibangung ri taung 1980-an. Pamimpinna napauangi angkua ia memang tappela. Iamintu a'janji ri hibridisasi siagang tuli a'jaga-jaga ri sesena rekayasa genetika, nu'kullea ampa'jari pa'beserang battu ri ahli lingkungang. Jari, Darling appaentengi organisasi nirlaba kalenna untu' a'bayara jama-jamang rekayasa genetika. Powell angkana anjo organisasi antulisiki cek maka se're mange ri Maynard siagang Powell $30.000. (Ri taung 1990, organisasi nasional a'reformasi siagang antarimai kelompok pemisahan Darling salaku cabang negara bageang maka se'rena, mingka rie' anggotana tuli skeptis iareka sanna' musu ri rekayasa genetika.)
Maynard siagang Powell anjama. Sikali-kali, jadwal perkiraan ke'nanga terbukti tena na realistis. Rintangan maka se're iamintu angngassengi antekamma batena a'lamung kastanye ri laboratorium. Maynard ancobai ancampuruki daun kastanye siagang hormon pa'bakka' ri piring petri plastik dangkal bulaeng, cara ni pake untu' ampa'bakka' poko' poplar. Anne kamma anne tena na realistis. Poko beru anre' na'kulle a'bakka' siagang tunas battu ri sel khusus. Maynard angkana: “Inakke pamimping global ri pammunoang poko kastanye.” Se're peneliti ri Universitas Georgia, Scott Merkle (Scott Merkle) kala'busanna angngajaraki Maynard antekamma batena a'lampa battu ri penyerbukan mange ri tanaman kastanye ri embrio ri tahap perkembangan.
A'boya gen yang cocok-jamaangna Powell-na sanna' to'ji susa. Ia ammake siapa are taung ansalidiki senyawa antibakteri berdasarkan gen katak, mingka nabokoi anjo senyawa nasaba' malla'na tau jaia anre' natarimai poko' kayu siagang katak. Ia to'ji amboyai gen angngewai bakteri blight ri kastanye, mingka narapi'mi angkua anjagai poko'a sanna' jaina gen (na identifikasi sike'de'na annang). Nampa, ri taung 1997, sitau kolega ammotere battu ri pa'rappungang ilmiah siagang ancata'i abstrak siagang presentasi. Powell ancata'i se're judul niarenga "Ekspresi oksalat oksidase ri poko' transgenik assarei resistensi mange ri oksalat siagang jamur pa'gambang oksalat". battu ri pa'pilajarang virusna, Powell naisse'i angkua jamur layu napasulu'i asam oksalat untu' ambunoi kulit kayu kastanye siagang ampa'jari gampang nikanre. Powell nasadari punna kastanye akkullei appabattu oksalat oksidase kalenna (se're protein khusus akkullea ancuruki oksalat), nampa akkullei a'bela kalenna. Nakana: “Iamintu wattu Eurekaku.”
Anne sanna' jaina poko'-poko' nia' genna akkullea ampa'jari oksalat oksidase. battu ri peneliti yang assarei pidato, powell anggappai varian gandung. Mahasiswa pascasarjana Linda Polin McGuigan na pa bajiki teknologi “gene gun” untuk ampanaung gen ri embrio kastanye, na harapkangi akkullei nipantama ri DNA embrio. Gen sementara ammantang ri embrio, mingka nampami tappela. Tim penelitianga ambokoi anne caraya siagang aletteki mange ri bakteri yang lebba'mi napaenteng cara untu' anreppeki DNA organisme maraeng siagang antama'i genna. Ri alam, mikroorganisme na tambai gen yang ampassai inangna untu appare kanre bakteri. Ahli genetika antamai anne bakteria sollanna akkulle antama gen apa-apa mamo naerokia anjo ilmuwan. McGuigan anggappai pakkulle untu' antambai gen gandung siagang protein penanda mange ri embrio kastanye. Ri wattu protein ni radiasi ri rawanganna mikroskop, protein lanapasulu cahaya ijo, a'nassai insersi sukses. (Tim sanna' linta'na ammari ammake protein penanda-tena manna sitau ero' poko' kayu akkullea accilla'.) Maynard nakana anjo caraya "hal paling elegan ri lino."
Ri wattu allaloa, Maynard siagang Powell ambangung jalur perakitan kastanye, yang kamma-kamma anne a'la'bang mange ri siapa are lantai bangunang penelitiang kehutanan bata-siagang-mortar taung 1960-an yang megah, kammaya to'mi fasilitas “Biotech Accelerator” luar kampus baru yang berkilau. Prosesna uru-uruna iamintu ammile embrio yang berkecambah dari sel yang sama secara genetik (sebagian besar embrio yang dibuat di lab tidak melakukan ini, jari tidak berguna membuat klon) dan memasukkan gen gandum. Sel embrio, sangkamma agar, iami antu zat sangkamma puding nialle battu ri ganggang. Untu' a'jari embrio a'jari poko' kayu, anjo tau ansalidikia natambai hormon pa'bakka'. Ratusang wadah plastik berbentuk kubus siagang poko kastanye ca'di tenaya aka'na akkullei nipantama ri rak irawanganna lampu neon kuat. Paccappurenna, anjo tau caraddeka ampakei hormon a'ra', na tanam poko' aslina ri pot niisi butta, nampa napadongko' ri kamara' pa'bakka' ni kontrol suhu. Tena na lannasa, poko kayu ri laboratorium anre' na baji' ri pantarang. Jari, anjo tau ansalidikia napapasangi ke’nanga siagang poko’-poko’ liara’ untu’ ampa’jari spesimen la’bi terasa’ mingka tuli tahang untu’ niuji ri lapangan.
Rua taung allaloa, Hannah Pilkey, ana' guru pascasarjana ri lab Powell, ampa'piitteang mange ri nakke antekamma batena anggaukangi anne. Ia ampa'bakka'i jamur nu'kullea a'jari garring bakteri ri se'reang piring petri plastik ca'di. Ri anne bentu' ta'tutuka, patogen oranye pucat sanna' baji'na siagang sanna' ga'gana. Susai nibayang angkua iami antu saba kamateang siagang kaancurang lompo.
Jerapah ri buttaya a'lu'lu' ri buttaya, na tanrai bageang lima milimeter battu ri poko' ca'di, appare' tallu sayatan tepat siagang pisau pisau, siagang a'lumpa' ri loko'na. Ia anseroi siagang sepotong plastik. Nakana: “Iamintu sangkamma band-aid.” Nasaba anne poko “kontrol” tena na tahan, ia na harapkangi infeksi jeruk a'la'bang sanna' linta'na battu ri tampa' inokulasi siagang kala'busanna angkulilingi batang ca'dia. Ia ampa'piitteang mange ri nakke siapa are poko' kayu niaka gen gandungna ia lebakamo narawat riolo. Infeksi ni batasi ri sayatan, pappada bibir oren tipis ri ampi'na bawa ca'di.
Ri taung 2013, Maynard siagang Powell napa'la'bangi kasuksesanna ri Transgenic Research: 109 taung ribokoangna garring kastanye amerika ni gappai, ke'nanga appa'nia' poko'-poko' nu'kullea a'bela kalenna, manna pole na ni serang ri dosis lompo jamur layu. Untu ampakalompoi donatur maka se'rena siagang kaminang baji'na, ia a'investasi kira-kira $250.000, siagang sikamma penelitia a'sarei areng poko'-poko' situru' ia. anne nikana Darling 58.
Rapat tahunan New York Chapter of the American Chestnut Foundation ni gaukangi ri se'reang hotel sederhana ri pantarang New Paltz ri allonna sabtu bosi ri bulang sampulo taung 2018. Kira-kira 50 tau a'rappungang. Anne pa'rappungang iami antu se're pa'rappungang ilmiah siagang se're pa'rappungang pa'tukaranna kastanye. Ri bokoangna kamara pa'rappungang ca'di, anggotaya a'tukar kantong ziploc rassia kacang. Anne pa'rappungang iami antu uru-uruna lalang 28 taung Darling yareka Maynard tena na hadere. Masalah kesehatan ampa'jari ke'nanga rua anre' na'lampa. “Ikatte sanna'mi sallona anggaukangi anne, siagang sanna'mi taung-taungna ikatte a'mereki untu' tau matea,” Allen Nichols, presidenna klub, napauanga'. Manna mamo kamma, anjo suasana sanna'i optimisna: poko' kayu nipinra genetikna le'ba'mi allalo taung-taung tes keamanan siagang kemanjuran yang sukkara.
Anggota-anggota bab assarei pappakainga rinci ri sesena kondisi massing-massing poko kastanye lompo niaka ammantang ri New York State. Pilkey siagang ana' guru pascasarjana maraengannaya napa'issengangi antekamma batena a'rappungang siagang anjagai serbuk sari, antekamma batena a'lamung kastanye irawanganna lampu lalang balla', siagang antekamma batena a'pa'se're buttaya siagang infeksi blight untu' ampa'la'bangi umuru'na poko' kayua. Tau niaka dada gajusna, jai battu ri ke’nanga a’serbuk siagang a’lamung poko’ kalenna, appala’ pakkuta’nang mae ri tau cara’deka.
Bowell ammempo ri lantai, ammake apa-apa kamma seragam tenaya na resmi untuk anne bab: baju leher nipantama ri celana jins. Pa'boya-boyana se're-se're karir tallumpulo taung ni atoroki ri sesena tujuanna Herb Darling untu' anggappa ammotere' kastanye-langka ri tangnga-tangngana ilmuwan akademik, ia la'bi jai anggaukangi penelitiang lalang siklus pendanaan lima taung, nampa wassele'na sanna' baji'na nipassareang mange ri tau maraeng untu' ni komersialkan. Don Leopold, kolega ri Departemen Ilmu Lingkungan siagang Kehutanan Powell, napauangi inakke: “Ia sanna'i parhatianna siagang disiplinna.” “Ia ammake tirai. Ia tena na lingka ri sanna' jaina apa-apa maraeng. Ri wattu penelitiang a'kulle a'jari kemajuan, administrator Universitas Negeri New York (SUNY) a'hubungi siagang appala' paten untu' poko'na sollanna universitas a'kulle angngalle wassele' battu ri anjo, mingka Powell anre' naero'. Nakana poko'-poko' nipinra genetikna sangkamma kastanye primitif siagang tau Powell iamintu tau niaka ri anne kamaraka.
Mingka napauangi ke'nanga: Punna le'ba'mi nabeta sanna' jaina rintangan teknis, poko'-poko' nipinra genetikna kamma-kamma anne akkullei nahadapi tantangan lompo: pammarenta AS. Siapa are minggu allaloa, Powell assarei file 3.000 halamang mange ri Departemen Pertanian AS Layanan Inspeksi Kesehatan Hewan dan Tanaman, yang bertanggung jawab untuk menyetujui tanaman yang dimodifikasi secara genetik. anne appakkaramulami proses persetujuan lembaga: ansalidiki aplikasi, appala komentar tau jaia, appasulu pernyataan dampak lingkungang, appala komentar tau jaia pole siagang angngalle kaputusang. Anne jama-jamang akkullei angngalle wattu siapa taung. Punna tena kaputusang, anjo proyekka akkullei ammari. (Wattu komentar publik maka se're tenapa na ni buka.)
Sikamma tau ansalidikia a'rancanai untu' assare petisi maraeng mange ri Food and Drug Administration sollanna akkullei naparessai keamanan panganreang battu ri kacang-kacang nipinra genetikna, siagang Badan Perlindungan Lingkungan Hidup la'paressai dampak lingkungang battu ri poko' kayua ri yawana Undang-Undang Pestisida Federal, ia niparalluanga untu' sikontu poko'-poko' nipinra genetikna. biologis. “Iaminne labbi sukkara na sains!” rie' tau ri tangnga-tangngana tau jaia angkana.
"Iye." Powell setuju. “Ilmu pengetahuan menarik. Anne frustasi.” (Ia ribokoangna napauangi inakke: “Pangawasan battu ri tallu lembaga yang berbeda iami antu overkill. Anne memang ambunoi inovasi ri perlindungan lingkungan.”)
Untu' ampa'butti angkua poko'na ke'nanga amang, tim Powell anggaukangi tes-tes maraengannaya. Ke'nanga assarei kanre oksalat oksidase mange ri serbuk sari lebah. Naukkuruki ke'nanga pa'bakka'na jamur bermanfaat ri buttaya. Nabokoimi daun-daunna ri je'neka nampa naparessai pangaru'na ri t. Tena wassele kodi ni cini ri se'reang pa'pilajarang-sikontutojenna, sitoje'-toje'na, pa'gaukangna kanre-kanreang nipinra genetika bajikangngangi na daun-daun poko' tenaya nipinra. Sikamma tau caraddeka nakiring anjo kacang-kacang mange ri Laboratorium Nasional Oak Ridge siagang laboratorium maraengannaya ri Tennessee untu' niparessa, siagang tena narapi' sisalana siagang kacang-kacang ni pa'jaria battu ri poko'-poko' tenaya nipinra.
Hasil kammaya anjo akkullei na pa'rannu-rannui regulator. Iamintu sanna' tena na la'pa'sannang pa'mai'na aktivis nu anre' naero' GMO. John Dougherty, ilmuwan pensiunan battu ri Monsanto, assarei layanan konsultasi mange ri Powell secara gratis. Ia angkua anjo balinna “oposisi.” Siapa are pulo taung, organisasi lingkungang a'pau angkua a'lette' gen ri alla'na spesies yang sanna' bellana rie' wassele'na, pa'pada appa'nia' “super weed” nu'kullea allaloi poko'-poko' alami, iareka ampa'nassai gen asing nu'kullea a'jari saba' inang Kemungkinan mutasi bahaya ri DNA spesies. Ke'nanga to'ji malla' punna perusahaanga a'pakei rekayasa genetika untu' anggappa paten siagang angngatoro' organisme.
Kamma kamma anne, Powell angkana ia tena natarimai doe' langsung battu ri sumber industri, siagang ia nakana anjo sumbangan dana mange ri laboratorium "tena na ni ikat." Mingka, Brenda Jo McManama, pa'atoro organisasi niarenga "Jaringan Lingkungang Pribumi", napa'piitteang se're parjanjiang ri taung 2010 ri antere'na Monsanto assarei Chestnut Foundation siagang lembaga pa'samaturukangna New York Bab a'sare koasa rua paten modifikasi genetik. (Powell angkana kontribusi industri, termasuk Monsanto, kurangi 4% battu ri sikontu modala jama-jamanna.) McManama nacurigai angkanaya Monsanto (niallei ri Bayer ri taung 2018) rahasiai a'boya paten siagang antulungi apa nu'kullea a'jari iterasi poko' ri allo riboko. Proyek tena pamminra. “Monsan iami antu ja'dala,” nakanamo tojeng-tojeng.
Powell angkana anjo paten ri perjanjiang taung 2010 lebba'mi, siagang lanri napa'nyatai rincianna poko'na ri sastra ilmiah, ia le'ba'mi napa'tantui angkanaya anjo poko'a takkulleai ni patenkan. Mingka ia nasadari angkua anne anre' na'kulle ampa'le'baki sikontu pa'risi pa'maeng. Nakana, “Ku isse'i rie' tau angkana ikatte poro umpan untuk Monsanto.” “Apa akkulle nugaukang? Tena apa-apa akkulle nugaukang.”
Kira-kira lima taung allaloa, pamimping-pamimping American Chestnut Foundation a'pau angkua anre' na'kulle narapi' pattujunna lanri hibridisasi bawang, jari natarimami program rekayasa genetika Powell. Anne kaputusanga appabattui siapa are pa'beserang. Ri bulang tallu taung 2019, presiden Massachusetts-Rhode Island Chapter of the Foundation, Lois Breault-Melican, a'lette'mi, nasaba' Global Justice Ecology Project (Global Justice Project), se're organisasi rekayasa anti-gen niaka ri Buffalo. Proyek Ekologi Keadilan) argumen; bura'nenna Denis Melican to'ji ambokoi dewan. Dennis napauanga inakke angkua anjo pasanganga sanna' malla'na punna kastanye Powell akkullei a'jari “kuda Trojan”, nu'kullea ampa'jari oloang poko' komersial maraeng nu'kullea ni supercharge lanri rekayasa genetika.
Susan Offutt, se're ekonom pertaniang, a'jari ketua Akademi Nasional Sains, Teknik siagang Komite Kedokteran, ia anggaukangi penelitiang ri sesena bioteknologi a'lamung-lamung ri taung 2018. Ia ampa'piitteangi angkua proses pangatorang pammarenta a'fokus ri masalah sempit risiko biologis, siagang sanna' tena na'kulle ni pertimbangkan masalah sosial yang la'bi lompo, sangkamma ia ni anggap ri aktivis anti-GMO. “Apa nilai intrinsikna anjo romanga?” akkuta'nammi, salaku conto masala, anjo prosesna tena na'kulle nisalasai. “Apa anjo romanga nia manfaatna? Maka nia kewajiban moralta untu amparhatikangi anne ri wattu angngalle kaputusang intervensi?”
Sikontu ilmuwan ku bicaraya tena sikali alasanna untu' malla' ri poko'-poko'na Powell, nasaba' anjo romanga le'ba'mi nakasia' karugiang lompo: pa'balla'-ballakang, pa'tambangang, pambangunang, siagang tena pa'le'ba'na jaina olo'-olo' siagang garring angngancuruki poko'-poko' kayua. Ri tangnga-tangngana ke’nanga, layu kastanye nibuktikan a’jari upacara pa’lappasang. "Ikatte tuli ampa'nassai organisme lengkap beru," kammami anjo kananna Gary Lovett, ahli ekologi ri Cary Ecosystem Institute ri Millbrook, New York. “Dampakna kastanye nipinra genetikna sanna' ca'dina.”
Donald Waller, ahli ekologi ri romang yang beru pensiun battu ri Universitas Wisconsin-Madison, alampa mange ri dallekang. Nakana ri nakke: "Ri se'reang ba'leang, ku garisi'i sike'de' keseimbangan ri alla'na resiko siagang pahala. Ri ba'leang maraengannaya, inakke tuli a'garuk-garuk ulunna untu' resiko." Anne poko kayu nipinra genetikna akkullei ajari ancamang mange ri romanga. Sikontutojenna, “halamang ri rawanganna hadiaya sanna' jaina tinta.” Nakana anjo kastanye yang tena nakkulle layu kala'busanna la'jari pammetang ri romang ni pa'bundukanga. Tau parallui panrannuang. Tau parallui simbol. ”
Powell biasana tenang, mingka skeptis ri rekayasa genetika akkullei na goyang. Nakana: “Anjo ke’nanga tena na’jari akkala’ ri nakke.” “Ikatte anre' na ni dasarkan ri sains.” Ri wattu insinyur ampa'nia oto iareka ponsel pintar yang bajikangang, tena tau a'moro-moro, jari ia ero' angngassengi apa salana poko' kayu nu ni desain bajikangang. “Iaminne se’re alat akkullea ambantui,” kammami anjo kananna Powell. “Angngapa nukana tena nakkulle nipake anne pakkakasa? akkullei nipake obeng Phillips, mingka tena obeng biasa, siagang sibalikangna?”
Ri bulang sampulo taung 2018, inakke anrurungangi powell mange ri stasiun lapangan ringan ri selatan syracuse. Ia a'minasa angkua masa depanna spesies kastanye amerika a'kulle a'bakka. Anjo tampaka sanna'mi sessana, siagang iami antu sala se're tampa' nu'kullea attimbo poko' kayua. Pa'lamung-lamungang tinggi pinus siagang larch, wassele'na proyek penelitiang yang le'ba'mi nibokoi, a'miring mange ri timboro', bellai battu ri anging lompoa, na'jari anjo tampaka sanna' appakamalla'na.
Peneliti andrew newhouse ri laboratorium powell lebaki anjama ri se'reang poko' kaminang baji' untuk ilmuwan, kastanye liar battu ri virginia selatan. Anjo poko kayua kira-kira 25 bangkeng tinggina siagang attimbo ri koko kastanye ni susun secara acak ni lingkari ri pagara rusa tinggina 10 bangkeng. Tas sikolaya nipasangi ri cappa'na siapa are tangke poko' kayua. Newhouse na jelaskan angkua kantong plastik ri tangnga ni tarang ri serbuk sari Darling 58 yang ni appilajara ri ilmuwan ri bulang annang, sementara kantong jala logam pantarang anjagai tupai battu ri tumbuh burrs. Sikontu pa'sadiaanga niaki irawangang pangngawasi sanna' ri departemen pertanian amerika serikat; riolo deregulasi, serbuk sari yareka kacang battu ri poko kayu siagang gen ni tambai secara genetik ri pagara yareka ri laboratorium peneliti musti ni isolasi.
Newhouse ammanipulasi gunting pemangkasan yang dapat ditarik di tangke-tangke. Ni tarik siagang tali, anjo bilah ancuru siagang anjo tas tu'guru. Newhouse akkaro-karo aletteki mange ri cabang kantong ri bokoangna siagang na ulangi anjo prosesna. Powell napasse'rei kantong tu'guruka nampa napadongko' ri kantong sampah plastik lompo, sangkamma anggaukangi bahan bahaya biologis.
Punna ammotere mange ri laboratorium, Newhouse siagang Hannah Pilkey na kosongkangi anjo kantonga siagang lintaki naalle kacang coklat battu ri burrs ijoa. Najagai ke’nanga sollanna tena na’lampa anjo duri-duria antama’ ri kulia, iamintu bahaya jama-jamang ri pa’pilajarang kastanye. Riolo, kenanga nangai ngasengi kacang-kacang nipinra genetikna. Anne kamma, ke’nanga kala’busanna jai: la’bi 1.000. “Ikatte ngaseng anggaukangi pa'joge'-joge' ca'di,” nakanamo Pirkey.
Ri wattu bangngia, Powell angngerangi kastanye mange ri kantoro Neil Patterson ri lobi. Anne alloa allo tau asli (allo Columbus), siagang Patterson, Asisten Direktur Pusat Masyarakat Asli siagang Lingkungang ESF, beru ammotere battu ri seperempat kampus, na ia angngului demonstrasi kanre-kanreang asli. Rua ana'na siagang keponakanna a'balle-balle ri komputer ri kantoro. Sikontu taua a'kulle siagang angnganre kacang. “Ikatte sanna ija ija,” nakanamo Powell siagang pa'risi pa'maeng.
Hadiahna Powell iami antu multi-guna. Ia a'bage-bage bine, a'minasa a'pake jaringan Patterson untu' a'lamung kastanye ri tampa' beru, na anre' na'kulle antarimai serbuk sari nipinra genetikna lalang siapa are taung. Ia to'ji antama ri diplomasi kastanye yang cekatan.
Ri wattu Patterson ni jama ri ESF ri taung 2014, naisse'mi angkua Powell a'eksperimen siagang poko'-poko' rekayasa genetika, ia niaka sike'de'ji bellana battu ri Onondaga Nation Resident Territory. Anjo ribokoangna niaki ri romanga siapa are kilometere ri bageang ilau Syracuse. Patterson nasadari punna anjo proyekka sukses, gen resistensi garring kala'busanna antama' ri buttaya siagang a'silang siagang kastanye sisa'la'na anjoreng, sa'genna a'pinra a'ra'na ia parallua ri identitas Onodaga. Nalangngere tongi ri sesena kekhawatiran nu anjari saba aktivis, antama tongi siapa are battu ri komunitas asli, untu angngewai organisme nipinra genetika ri tampa maraeng. Pa'pada, ri taung 2015, suku Yurok na larang reservasi GMO ri California Utara nasaba' malla'i ri sesena kamungkinan kontaminasi tanamanna siagang perikanan salmon.
“Kusadari angkua anne kajariang ri katte anrinni; paralluki a'bicara,” nakanamo Patterson ri nakke. Ri pa'rappungang Badan Perlindungan Lingkungang 2015 ni gaukanga ri ESF, Powell assarei pidato yang ni latih baji mange ri anggota tau asli New York. Punna lebaki anjo pa'bicaraanga, Patterson angngu'rangi angkanaya rie' siapa are pamimping angkana: “Ikatte parallui a'lamung poko' kayu!” Antusiasna ke'nanga ampa'jari lannasa'i Patterson. Nakana: “Inakke tena ku sanna-sannai.”
Mingka, pa'bicaraang ribokoangna ampa'piitteangi angkua sike'de'ji battu ri ke'nanga sanna' angngu'rangi peran poko' kastanye ri budaya tradisionalna. Penelitian susulanna Patterson napauangi angkua ri wattu gejolak sosial siagang kehancuran ekologis kajariang ri wattu yang sama, pammarenta AS anggaukangi rencana demobilisasi siagang asimilasi paksa yang luas, siagang epidemi lebba'mi battu. Sangkamma lohe maraengannaya, budaya kastanye lokal ri anjo tampaka tappela ngasemmi. Patterson nabuntulu tongi angkua pahang ri sesena rekayasa genetika sanna' jaina. Pabrik tongkat lacrosse Onoda Alfie Jacques sanna' ero'na appare' tongkat battu ri kayu kastanye siagang na dukungi anjo proyekka. tau maraeng na pikkiri angkua resikona sanna lompona na lanri kammana anjo naewai poko kayua.
Patterson napahangi anne ruaya posisi. Ia beru-berua anne angkana ri nakke: “Iamintu sangkamma HP siagang ana’ku.” Ia ampa'piitteangi angkua ana'na ammotere'mi battu ri sikolaya lanri pandemi virus corona. "Ri se'reang allo inakke a'lampa ngasemmi; untu' ampa'jari ke'nanga a'samaturu', ke'nanga appilajara'. Ammukona, sangkamma, a'kulleji nipela' anjo barang-baranga." Mingka taung-taung dialog siagang Powell na lammai skeptisisme na. Tena nasallo, naassemmi angkanaya ana'-ana' rata-rata 58 poko' Darling tena na nia' genna nipantama', battuangna kastanye liara asli tuli attimbo ri romanga. Patterson angkana anne ampa'le'baki se're masala lompo.
Ri wattu battuna ikatte ri bulang sampulo, napauanga inakke angkua alasanna angngapa natena nakkulle na dukungi proyek GM iamintu nasaba tena na isse'i punna Powell naparhatikangi tau a'samaturu'a siagang poko' kayua iareka poko' kayua. “Inakke tena ku isse'i apa nia' ri ia,” nakanamo Patterson, anseroi dadana. Nakana punna bawang hubunganna rupataua siagang kastanye akkullei nipakabaji, parallui nipa'jari ammotere' anne poko' kayua.
Untu anjo, nakanamo ero'na ampakei kacang-kacang napassareanga Powell untu' appare' puding kastanye siagang minynya'. Ia lanaerang anjo kanre-kanreanga mange ri pa'rasangang Onondaga siagang angkioki tau jaia untu' anrapikang ammotere' rasa-rasa rioloa. Nakana: “Kuminasai, sangkammai assalama ri agang riolo. Paralluko nai ri bus battu ri tampa nu ammari riolo.”
Powell anggappai hadia $3.2 juta battu ri Templeton World Charity Foundation ri bulang se're, yang lakkulle Powell a'lette' mange ri lembaga pengatur siagang ampa'la'bangi fokus penelitianna battu ri genetika mange ri realitas sitojennaya battu ri sikontu perbaikan lanskap. Punna pammarenta assarei barakka, Powell siagang ilmuwan battu ri American Chestnut Foundation appakkaramulami ampa'biangi a'bunga. Serbuk sari siagang gen ekstrana lani tiup yareka ni sikat ri wadah antayangi poko kayu maraeng, siagang nasib kastanye nipinra genetikna lani tassiara secara independen battu ri lingkungang eksperimental terkendali. Assuming anjo genna akkullei niparakai ri lapangan siagang ri laboratorium, anne tena na pasti, siagang la'la'bangi ri romanga- anne iami antu titik ekologis yang na ero' tau caradde' mingka tau radikal malla'.
Punna rie' poko' kastanye santai, maka akkulleko ammalli se're? kamma, newhouse angkana, anjo memangmi rancanana. Sikamma tau ansalidikia nikuta'nang ngasemmi tunggala minggu punna rie' poko' kayu.
Ri linoa ammantang Powell, Newhouse siagang agang-aganna, gampang ni rasa angkua sikontu pa'rasanganga antayangi poko'na. Mingka, ajjappa sike'de' mange ri wara battu ri pa'kokoang penelitiang allalo ri pusat kota Syracuse iami antu angngu'rangi antekamma lompona pa'pinraang ri lingkungang siagang masyaraka' battu ri wattu tappela'na kastanye amerika. Chestnut Heights Drive niaki ri se'reang kota ca'di ri bageang wara'na Syracuse. Iamintu se're agang pammantangang biasa siagang agang lompo, ruku'-ruku' rapi, siagang poko'-poko' hias ca'di niaka ri paranglakkeng dallekang. . Perusahaang kayua tena naparallu ampabangung poleang kayu kastanye. Ekonomi pertanian swasembada berbasis kastanye lebba ngasemmi tappela. Tena manna sitau angngallei kacang lembut siagang manynyaleori battu ri burrs yang terlalu keras. Sikontu tau jaia anre' naisse'i angkua anre' apa-apa tappela ri romanga.
Inakke ammari-mari siagang angnganre bangngi ri biring tamparang onondaga irawanganna poko kayu abu pute lompo. Anjo poko kayua ni serang ri borer abu-abu accilla. Inakke akkullei kucini kali'bong nipare' ri olo'-olo' ri kuli'na. Appakkaramulami tappela daunna siagang akkullei mate siagang ancuru pirangalloang taung ribokoanganna. Erokka battu anrinni battu ri ballakku ri Maryland, inakke ajjappa allalo ri sisa'bu-sa'bu poko' abu mate, siagang tangke-tangke garpu kosong nai' ri biring aganga.
Ri Appalachia, perusahaanga akkiok poko kayu battu ri tampa lompoa ri Bitlahua untuk angngalle batubara ri rawanganna. Jantungna pa'rasangang batubara sicocoki siagang jantungna pa'rasangang kastanye riolo. American Chestnut Foundation anjamai siagang organisasi yang a'lamung poko' ri tambang batubara nibokoia, siagang poko' kastanye kamma-kamma anne attimbo ri sisa'bu hektar butta ni pengaruhi ri bencana. Anne poko'-pokoka iami antu bageang battu ri hibrida yang tahan ri bakteri blight, mingka akkullei a'jari sinonim siagang generasi poko'-poko' beru yang se're allo akkullei a'saing siagang raksasa ri romang riolo.
Ri bulang lima riolo, konsentrasi karbon dioksida ri atmosfer narapi 414,8 bageang per juta untuk uru-uruna. Sangkamma poko kayu maraenga, berat non-je'ne kastanye amerika kira-kira bageruanna karbon. Sipa'gang apa-apa nukkullea nutannang ri se'reang butta akkullei na serap karbon battu ri udara labbi linta' na poko' kastanye nu attimbo. siagang anne ri pikkirang, se're artikel ni pa'nassaya ri Wall Street Journal taung riolo na sarankan, “Maeko rie' pole koko kastanye.”


Wattu posting: Jan-16-2021